Kultura gry

Shogi jest głęboko zakorzenione w japońskiej kulturze. Jeśli spojrzymy na świat profesjonalistów, mamy do czynienia z dawnymi zwyczajami, innym światem. Każdy ruch czy słowo ma swoją kolejność i znaczenie.

Ten artykuł ma przybliżyć czytelnikowi ten oto shogistyczny świat poprzez wyjaśnienie kolejnych kroków wykonywanych przed, podczas i po grze. Wskazać zachowania pożądanie i zabronione.

Słowo używanie do określenia profesjonalnego zawodnika to „Kishi”. Zawiera ono kanji „samuraj”, co wskazuje nam, że gracz shogi to pewnego rodzaju wojownik. Plansza jest jego polem bitwy, figury żołnierzami a umiejętności jego wiernym mieczem, którym walczy.

duel_of_kojiro_and_musashi

Wiele osób słyszało o samurajskim kodeksie. Kojarzy nam się on z pojęciem honor, wierność zasadom, ćwiczenie własnego ducha w celu osiągnięcia doskonałości. Podobnie jest z shogi.

Krótka anegdotka. Nauczyciel zawsze kazał mi umyć ręce przed dotknięciem figur do gry z dwóch powodów. Jeden to taki, że praca dla Japończyków jest czymś ważnym, cokolwiek robisz, musisz robić to jak najlepiej potrafisz. Tego inni oczekują i tego powinieneś oczekiwać od siebie. Drugi powód wynikający z pierwszego to taki, że figury to narzędzia pracy profesjonalisty. A własne narzędzia pracy trzeba szanować.

W Kenshukai uczą nas również, że podczas rozkładania figur, podczas gry i po niej, należy zachować powagę. Starać się włożyć uczucie w zwykłe czynności, jak układanie figur. Faktem jest, że każdy z nas tam chce zostać profesjonalistą, więc mamy co odczuwać i co pokazać, naszą determinację do zwycięstwa. Jednocześnie pamiętając o szacunku do przeciwnika.

Kończąc opowiadania, chcę opisać kolejne procedury i zachowania towarzyszące graczom podczas partii, z rozbiciem na jej etapy. Będzie wspomniany sposób japoński i europejski (widoczny podczas turniejów).

Słowniczek:

Sente – gracz rozpoczynający partię

Gote – gracz, który gra jako drugi

Furigoma – losowanie w celu zdecydowania sente

Yoroshiku Onegaishimasu – powitanie przed partią

Makemashita / Arimasen – zrezygnowanie, poddanie partii

Arigatou Gozaimashita – podziękowanie za grę lub dyskusję

Specjalny sposób na tradycyjne „klikanie” przy ruchu figurą: film Hidetchi’ego

Spis treści:

  1. Przygotowania i rozpoczęcie partii
  2. Podczas gry
  3. Zakończenie gry, Kansousen
  4. Schowanie figur
  5. Podsumowanie

1. Przygotowania i rozpoczęcie partii

Przypuśćmy, że zasiadłeś już z przeciwnikiem do planszy. W japońskim dojo, zwykle siada się na krzesłach – tak samo jak podczas turniejów w Europie. W Kenshukai i podczas oficjalnych partii klęka się w tradycyjnym siadzie seiza.

Przed wami znajduje się plansza z pudełkiem/woreczkiem pełnym figur (i oczywiście komadai po bokach planszy).

Kto powinien czego dotykać? Silniejszy/utytułowany/starszy gracz sięga po pudełko, wysypuje delikatnie figury na plansze, odkłada pudełko poza plansze. Następuje rozpoczęcie przygotowania do partii – ułożenie figur.

Silniejszy gracz bierze odpowiedniego króla (tego bez kropki przy kanji) i układa go na właściwym mu miejscu. Następnie słabszy gracz bierze swojego króla i także układa go na właściwym miejscu.

Gracze kolejno układają figury w totalnym skupieniu, lewy złoty generał, prawy złoty generał, lewy srebrny generał… i tak aż do lanc. Następnie goniec, wieża i pionki. Zaczynając od tego na środku i znowu, lewy – prawy – lewy …

[Ten popularny styl układania figur nazywa się stylem Ohashi. Jest też styl Ito, który charakteryzuje się ułożeniem pionków od lewej do prawej przed położeniem lanc.]

narabete

Kiedy wszystkie figury są ustawione, następuje losowanie „furigoma”.

(Jeśli gramy grę handikapową, w tym momencie gracz zdejmuje figurę z planszy, chowa ją do pudełka i gra rozpoczyna się bez losowania.)

Silniejszy gracz bierze swoich 5 pionków ze środka. Podczas turnieju europejskiego on jest osobą rzucającą pionki. Podczas oficjalnych meczów robi to osoba trzecia.

Zrzucenie 5 pionków na planszy to losowanie. W zależności jak upadną, zdecydowany zostanie gracz rozpoczynający partię.

  • większość pionków oznacza, że zaczyna grę gracz silniejszy (rzucający)
  • większość tokinów oznacza, że zaczyna gracz słabszy
  • w przypadku, kiedy pionki upadną niejednoznacznie, losowanie jest powtarzane

Ogłoszone zostaje, kto jest sente. Silniejszy gracz ustania pionki od środkowego w tradycyjny sposób z powrotem na miejsce.

furigoma

W partiach w dojo czy na turniejach europejskich gote ma prawo wybrać miejsce na zegar. Np. praworęczni ustawią sobie zegar po prawej stronie. Jest to wygodne, ponieważ podczas partii, zegar musi wcisnąć ta sama ręka, która wykonała ruch.

Skoro wybraliśmy już sente, ustawiliśmy figury, zegar i usiedliśmy wygodnie, zaczynamy partię.

Obydwoje gracze wykonują ukłon w kierunku przeciwnika, mówiąc „(Yoroshiku) Onegaishimasu”. Podczas turniejów w europie mówi się tak samo, niektórzy jednak mówią „Good Luck” – „Powodzenia”.

Gote wciska zegar i zaczyna się partia.

2. Podczas gry

Powinnością gracza jest dać z siebie wszystko – to obiecałeś mówiąc „Yoroshiku Onegaishimasu”.

Na szacunek zasługuje też fakt, że do tego samego dążyć będzie twój przeciwnik. A dać z siebie wszystko, znaczy użyć pełnej woli umysłu do uzyskania celu, włożenia całego serca. Oznacza to, że jest się podatnym na wszelkiego rodzaju urazy.

Negatywny przykładem może być wyśmianie przez drugiego przeciwnika. Nikt nie chce tego doświadczyć. Nie jest to miłe, ponieważ próbowaliśmy z całych sił, a zostaliśmy poniżeni.

Faktem jest, że na szacunek zasługuje każdy, kto zechce poświęcić swój czas na partie z tobą, na bitwę całym swoim sercem.

Może to brzmieć śmiesznie czy banalnie, ale kiedy pojedziemy na ważniejszy turniej, kiedy chcemy się dobrze bawić, ale i coś wygrać, do tego to się sprowadza. Do samurajskiej walki o życie, walki gdzie albo wszystko się wygra albo przegra.

fight

Podczas gry nie powinno się mówić, rozmawiać z innymi, jeść czegokolwiek, wykonywać ruchów dekoncentrujących przeciwnika.

Figurami się nie bawimy, nie dotyka się ich, jeśli nie chcemy wykonać ruchu. Ewentualnie tylko w celu poprawienia ich (bo krzywo stoi na polu).

Oczywiście, wykonanego ruchu nie można cofnąć. Kiedy puścimy rękę z figury, musi ona tam zostać. Teoretycznie jeśli wciąż dotykamy figurę, można ją cofnąć. W świecie profesjonalistów takie zagrania należy ograniczyć. Nie wygląda to zbyt ładnie, profesjonalista zwykle wie co robi. Decydujesz się na ruch, to go wykonujesz!

Po wykonaniu ruchu, wciska się zegar. Najlepiej w niego nie walić, ale podczas emocji w byoyomi czasami się zdarza. Lepiej wyładować emocje w ten niewinny sposób.

Jeśli przez przypadek zepchniemy inne figury, musimy je poprawić.

Ogólnie podczas gry można wstawać od stołu, można także pić. Oczywiście, nie można używać żadnych metod oszustwa, jak sprawdzanie książek czy komputera poza planszą, czy rozmawiać z innymi graczami. Podczas opuszczenia miejsce w Kenshukai zwykle mówi się „Shitsurei Shimasu” (przepraszam „za niedogodność”).

Jeśli chodzi o ruchy nielegalne, przeciwnik musi je zauważyć i zgłosić sędziemu. Nielegalny ruch jest równoznaczny z przegraniem partii. Należy pamiętać, że każdemu może się to zdarzyć, na pewno nas to zdenerwuje, ale następnym razem podświadomie będziemy o tym pamiętać.

Jeszcze na koniec, w shogi można mieć wachlarze i ich używać podczas partii. Jest też obowiązek wyłączenia telefonów komórkowych, co jest standardem przy turniejach szachowych. Proszę szanować przeciwnika~

3. Zakończenie gry, Kansousen

Zakończenie gry następuje po wykonaniu nielegalnego ruchu lub po poddaniu partii przez przeciwnika.

Kiedy jeden z graczy stwierdza, że nie ma sensu dalej grać, ponieważ nie ma już opcji ruchu lub jest zamatowany, wypowiada on słowa „Makemashita” lub „Arimasen”, bo jest równoznaczne z „Poddaję się”. Towarzyszy temu ukłon. Przeciwnik także wykonuje ukłon i mówi „Arigatou Gozaimashita” – „Dziękuję za grę”.

touryou

W świecie profesjonalistów moment rezygnacji jest ważny. Odpowiedni ruch rezygnacji, na przykład kiedy jest się już w tsume bez grania do samego mata, może sprawić, że przegrany przegra… w stylowy sposób. Jest to przyznanie się do porażki, a nie uparta gra do końca, kiedy wszyscy wiedzą, że nie ma po co. Wyraża się też w ten sposób uznanie dla siły przeciwnika, który znalazł tsume, bez liczenia na jego ewentualny błąd.

Po rezygnacji następuje część zwana Kansousen, czyli analiza po partii. Obydwoje gracze dzielą się swoimi przemyśleniami o grze, rozmawiają o punktach kluczowych gry, błędach, czasami wychwalając dobre ruchy przeciwnika. Sprawdza się swój tok myślenia, np. „co byś zrobił po tym ruchu?”.

Robi się to, ponieważ po partii wciąż pamiętamy, co czuliśmy podczas gry, jakie ruchy sprawiły nam problemy, gdzie byliśmy niepewni. Tutaj właśnie mamy czas na wyciągnięcie wniosków ze swojej gry, ochłonięciu i wypowiedzeniu głośno swoich emocji.

Tutaj mała uwaga a propos zachowania zwycięzcy. Na pewno będziemy szczęśliwi, ale nie możemy zacząć skakać z radości, musimy pamiętać, że może to zdołować przegranego. Szacunek po raz kolejny jest ważny.

Kiedy wyczerpaliśmy tematy do rozmowy, następuje schowanie figur, czyli przygotowanie ich do kolejnej bitwy.

4. Schowanie figur

Wszystkie figury z ręki wykłada się na planszę. Silniejszy gracz (niezależnie od tego czy wygrał) chowa figury od najważniejszej do najsłabszej, czyli króle, wieże, gońce, złote generały…..lance i pionki po 3 za każdym razem. Gracz słabszy może pomóc jedynie przy układaniu pionków w trójki (6 x3 pionki).

Praktyczne znaczenie tego jest takie, że przeliczamy wszystkie figury. Symbolicznie, dwie wrogie armie wracają do woreczka, gdzie znowu są w harmonii.

Po ułożeniu pudełka/woreczka z figurami na miejsce, następuje finalny ukłon i ponowne podziękowanie „Arigatou Gozaimashita”.

5. Podsumowanie

Shogi w pewnym sensie symulują walkę dwóch dowódców – samurajów. Poprzez swoje zachowanie i włożenie ducha walki w każdy z ruchów możemy sprawić, że zwykła partia zyska dodatkowe znaczenie dla obydwu graczy.

Pamiętajmy o szacunku dla drugiego człowieka, obydwoje chcemy wygrać.

Każda partia daje nam możliwość na podniesienie naszych umiejętności w shogi, sprawdzenia samych siebie, ale w znaczeniu uniwersalnym, pozwala nam stać się lepszym człowiekiem.

esc

 

oneye

oneye

Pasjonatka shogi. Poznała shogi czytając mangę Naruto.
Pierwsza zawodniczka z poza Japonii, która pokonała profesjonalistkę w oficjalnym turnieju.
Ranking w shogi: amatorski 5 dan.
oneye

Latest posts by oneye (see all)